Nummer 25/49396/GA en 25/49449/GA
Betreft [klager]
Datum 3 maart 2026
Uitspraak van de beroepscommissie van de RSJ op de beroepen van
de directeur van de Penitentiaire Inrichting (PI) Heerhugowaard (hierna: de directeur)
1. De procedure
[klager] (hierna: klager) heeft (voor zover in beroep aan de orde) beklag ingesteld tegen:
-
het ontvangen van maaltijden die niet voldoen aan klagers FODMAP-arm dieet, als eerst op 20 januari 2025 (ZB-2025-57, in beroep 25/49396/GA);
-
het (wederom) ontvangen van maaltijden die niet voldoen aan klagers FODMAP‑arm dieet (ZB‑2025-62, ZB-2025-66, ZB-2025-72, ZB-2025-85, ZB-2025-92, ZB‑2025-93, ZB-2025-94, ZB-2025-106, ZB-2025-107, ZB-2025-112, ZB-2025-118, ZB-2025-200, ZB-2025-201, ZB‑2025‑232 en ZB‑2025-246, in beroep 25/49396/GA);
-
het (wederom) ontvangen van een maaltijd die niet voldoet aan klagers FODMAP-arm dieet (ZB‑2025‑140, in beroep 25/49449/GA).
De beklagrechter bij de PI Heerhugowaard heeft op 27 juni 2025 beklag a. en b. gegrond verklaard en, zo begrijpt de beroepscommissie, daarbij aan klager een tegemoetkoming toegekend van €15,-. De beklagrechter bij de PI Heerhugowaard heeft, zo begrijpt de beroepscommissie, op 2 juli 2025 beklag c. gegrond verklaard. De uitspraken van de beklagrechter zijn bijgevoegd.
De directeur heeft tegen deze uitspraken beroep ingesteld.
De beroepscommissie heeft de plaatsvervangend vestigingsdirecteur van de PI Heerhugowaard, een juridisch medewerker bij de PI Heerhugowaard, klager en zijn raadsvrouw mr. H.L. Hendriks gehoord op de digitale zitting van 25 november 2025.
2. De standpunten in beroep
Standpunt van de directeur
Gedetineerden hebben de keuze tussen het ontvangen van kant-en-klaarmaaltijden en zelf koken met de ingrediënten uit de zogenoemde kookbox. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) beschikt niet over kant-en-klare FODMAP-arme maaltijden, maar voorziet in een gevarieerd menu door klager de mogelijkheid te bieden gebruik te maken van de kookbox, waarbij klager zelf kan aangeven welke producten hij wenst te bestellen om een maaltijd van te kunnen maken. Uit een eerdere uitspraak (ZB-2023-745, in beroep RSJ 15 oktober 2024, 23/37401/GA) is gebleken dat de kookbox voldoende producten bevat die in klagers dieet passen.
De juridisch medewerker en het hoofd van de medische dienst hebben klager meermaals gesproken naar aanleiding van de overstap naar de kant-en-klaarmaaltijden en de hierop ingediende klachten (voorafgaand aan de behandeling bij de beklagcommissie).
Kant-en-klaarmaaltijden kunnen nooit voldoen aan het FODMAP-dieet. Dat klager ervoor kiest om een punt te maken door de kant-en-klaarmaaltijden te blijven bestellen middels het aanvraagformulier, brengt geen schending van de zorgplicht met zich mee. Klager kiest er immers zelf voor om kant-en-klaarmaaltijden aan te vragen bij het personeel in plaats van de ingrediënten aan te vragen van de kookbox. Dit geschiedt middels hetzelfde formulier waarin klager zelf zijn keuze aangeeft. Op het formulier staan tevens de opties voor de kant-en-klaarmaaltijden, te weten halal of vegetarisch. Klager schrijft er zelf bij dat hij een FODMAP-arme maaltijd wenst, hetgeen geen mogelijkheid betreft.
Er is klager ook de mogelijkheid geboden om bepaalde producten uit de kookbox extra te bestellen, omdat de kookbox niet volledig FODMAP-arm is. De directeur heeft aangegeven creatief om te willen gaan met de weekverstrekking.
Standpunt van klager
Klager heeft al vijf jaar verschillende klachten, waaronder vermoeidheid, acne en last van zijn spijsvertering. Klager is door de diëtiste geadviseerd om een FODMAP-arm dieet te volgen. De directeur heeft een zorgplicht voor het verstrekken van voedsel dat klager volgens zijn dieet mag nuttigen. Daar voldoet de directeur niet aan.
Klager heeft de optie om kant-en-klaarmaaltijden of producten uit de kookbox te bestellen. Beide opties voldoen niet. Ook de kookbox bevat namelijk veel producten die klager niet kan eten. In de groentemix zit bijvoorbeeld vrijwel altijd courgette, broccoli of ui. Veel vleeswaren zijn sterk gekruid. Klager moet op deze manier elke dag vrijwel hetzelfde eten. Ook de diëtist heeft aangegeven dat het aanbod niet voldoende is om FODMAP-arm te kunnen eten.
Sinds 20 januari 2025 krijgt klager kant-en-klaarmaaltijden, maar deze zijn niet FODMAP-arm, ondanks dat klager daarom heeft verzocht. Klager heeft ervoor gekozen om kant-en-klaarmaaltijden te bestellen, zodat hij deze optie ook kon uitproberen.
3. De beoordeling
Beklag a. (25/49396/GA)
Waartegen is het beklag gericht?
De beroepscommissie begrijpt dat klager sinds 20 januari 2025 kant-en-klaarmaaltijden heeft besteld. Op het aanvraagformulier van de desbetreffende week heeft klager er zelf bijgeschreven dat hij FODMAP-arme (halal) maaltijden wenst. De beroepscommissie begrijpt het beklag dan ook als te zijn gericht tegen de (impliciete) afwijzing van zijn verzoek om FODMAP-arme kant-en-klaarmaaltijden in week 4.
Inhoudelijke beoordeling
De beroepscommissie begrijpt dat het FODMAP-arme dieet een dieet betreft waarmee kortgezegd bepaalde voedingsmiddelen (tijdelijk) worden vermeden, om darmklachten te voorkomen. Uit de toelichting van klager komt naar voren dat FODMAP-rijke producten, zoals ui, knoflook, tarwe, lactose en verschillende soorten groenten in (vrijwel) elke kant-en-klaarmaaltijd zijn verwerkt.
De beroepscommissie begrijpt dat het niet goed mogelijk is om kant-en-klaarmaaltijden aan te bieden, die voldoen aan het FODMAP-arme dieet. Allereerst zijn veelgebruikte producten FODMAP-rijk. Daarnaast verschilt het per persoon welke producten hij of zij (niet) kan verdragen. De directeur heeft ook aangegeven dat er geen FODMAP-arme maaltijden worden aangeboden door de DJI. Wel kan klager door gebruik te maken van de ingrediënten uit de kookbox (deels) zelf bepalen wat hij eet. Bovendien wordt klager daarbij de mogelijkheid geboden om meer te bestellen van de door hem gewenste producten, zodat hij minder beperkt wordt door het op die dag geldende aanbod. De beroepscommissie begrijpt dat klager het als vervelend ervaart dat hij op deze manier naar eigen zeggen weinig variatie heeft in zijn voeding, maar is van oordeel dat dat grotendeels ook samenhangt met het door klager gevolgde dieet.
Gelet op het voorgaande en bij afweging van alle in aanmerking komende belangen, kan de beslissing van de directeur om geen FODMAP-arme kant-en-klaarmaaltijden aan te bieden, niet als onredelijk of onbillijk worden aangemerkt. De beroepscommissie zal het beroep daarom in zoverre gegrond verklaren, de uitspraak van de beklagrechter in zoverre vernietigen en beklag a. alsnog ongegrond verklaren.
Beklag b. (25/49396/GA)
Klager heeft nog vijftien klachten ingediend waarin hij schreef dat hij wederom kant-en-klaarmaaltijden heeft ontvangen die niet FODMAP-arm zijn. Nu niet is gebleken van gewijzigde omstandigheden, heeft klager zich naar het oordeel van de beroepscommissie meermaals over hetzelfde probleem beklaagd. Het is niet mogelijk om tweemaal, of nog vaker, over hetzelfde te klagen. Dat klager telkens op het aanvraagformulier heeft geschreven dat hij FODMAP-arme maaltijden wenst, doet hier niet aan af. Gelet op het voorgaande zal de beroepscommissie het beroep in zoverre gegrond verklaren, de uitspraak van de beklagrechter voor zover in beroep aan de orde vernietigen en klager alsnog niet‑ontvankelijk verklaren in beklag b.
Beklag c. (25/49449/GA)
Gelet op wat de beroepscommissie onder beklag b. heeft overwogen, zal de beroepscommissie het beroep gegrond verklaren, de uitspraak van de beklagrechter voor zover in beroep aan de orde vernietigen en klager alsnog niet‑ontvankelijk verklaren in beklag c.
4. De uitspraak
25/49396/GA
De beroepscommissie verklaart het beroep inzake beklag a. gegrond, vernietigt in zoverre de uitspraak van de beklagrechter en verklaart dit beklag alsnog ongegrond.
De beroepscommissie verklaart het beroep inzake beklag b. gegrond, vernietigt de uitspraak van de beklagrechter voor zover in beroep aan de orde en verklaart klager alsnog niet-ontvankelijk in dit beklag.
25/49449/GA
De beroepscommissie verklaart het beroep gegrond, vernietigt de uitspraak van de beklagrechter voor zover in beroep aan de orde en verklaart klager alsnog niet-ontvankelijk in beklag c.
Deze uitspraak is op 3 maart 2026 gedaan door de beroepscommissie, bestaande uit
mr. M. Iedema, voorzitter, mr. J.J. Klomp en drs. P.Th.H. Richelle, leden, bijgestaan door mr. L.A.E. Rijnja, secretaris.
secretaris voorzitter