Nummer 25/49540/GA
Betreft [klager]
Datum 22 april 2026
Uitspraak van de beroepscommissie van de RSJ op het beroep van
de directeur van de Penitentiaire Inrichting (PI) Heerhugowaard (hierna: de directeur)
1. De procedure
[klager] (hierna: klager) heeft (voor zover in beroep aan de orde) beklag ingesteld tegen de wijze waarop de visitatie van 17 februari 2025 is uitgevoerd.
De beklagcommissie bij de PI Heerhugowaard heeft op 2 juli 2025 het beklag gegrond verklaard en daarbij aan klager een tegemoetkoming toegekend van €10,- (ZB‑2025‑178). De uitspraak van de beklagcommissie is bijgevoegd.
De directeur heeft tegen deze uitspraak beroep ingesteld.
De beroepscommissie heeft de plaatsvervangend vestigingsdirecteur van de PI Heerhugowaard (hierna: de directeur) en een juridisch medewerker van de PI Heerhugowaard gehoord op de zitting van 17 december 2025 in het Justitieel Complex Zaanstad. De beroepscommissie heeft vervoer voor klager geregeld, zodat hij op de zitting kon worden gehoord. Klager heeft aangegeven dat hij geen gebruik wilde maken van deze mogelijkheid. Mr. P.L. Kraaijenbrink, secretaris bij de RSJ, was als toehoorder aanwezig.
2. De standpunten in beroep
Standpunt van de directeur
De hele inrichting was in lockdown in verband met het vermoeden van een vuurwapen in de inrichting. Dit betreft een zeer uitzonderlijke situatie. Alle gedetineerden van klagers afdeling (60 à 70 gedetineerden) zijn vervolgens één voor één uit hun cel gehaald voor een visitatie en een celinspectie. Vervolgens werden de gedetineerden één voor één naar de sporthal gebracht.
De visitaties zijn verricht in twee afdelingskeukens, die in soortgelijke situaties worden gebruikt en ingericht als visitatieruimte. Deze afdelingskeukens zijn afgesloten ruimtes met elk een eigen deur. De deuren waren gesloten tijdens de visitaties. Er is afscherming voor het zicht naar buiten gecreëerd. Dit houdt in dat de zonwering volledig naar beneden werd gedaan. Ook zijn de ramen van de keuken naar de afdelingsgang afgeschermd door middel van het afplakken met zwarte vuilniszakken. Daarbij zijn de ramen in de keukendeuren eveneens afgeplakt met zwarte vuilniszakken. Mocht de zonwering niet voldoende zijn om het zicht volledig te blokkeren, dan is bij die ramen ook gewerkt met het afplakken van de ramen.
Er hangen beveiligingscamera’s in elk van de afdelingskeukens. Hierop wordt niet actief cameratoezicht uitgeoefend, maar deze blijven wel draaien. De camerabeelden kunnen bij een incident worden teruggekeken. In de reguliere visitatieruimtes hangen geen camera’s.
Er valt wel uit te sluiten dat één of meerdere gedetineerde(n) langs klager zijn gelopen terwijl hij werd gevisiteerd, omdat er slechts één gedetineerde per ruimte is gevisiteerd. De andere gedetineerden zaten ingesloten in verband met de lockdown. Wat niet valt uit te sluiten is dat een gedetineerde die in de andere ruimte is gevisiteerd, langs de ruimte waar klager is gevisiteerd is gelopen. Klager is echter door de afscherming voor het zicht naar buiten niet zichtbaar geweest in een dergelijk geval. Bovendien zijn de gevisiteerde gedetineerden geëscorteerd door personeel, wat het eveneens niet mogelijk maakt om rond te hangen op de afdelingsgang dan wel voor de andere visitatieruimte.
Standpunt van klager
Klager heeft zijn standpunt in beroep niet (nader) toegelicht.
3. De beoordeling
Wat is er gebeurd?
Klager is op 17 februari 2025 gevisiteerd ten behoeve van een grootschalige spitactie naar een vuurwapen. Zijn hele leefafdeling is gevisiteerd door het Bijzondere Ondersteuningsteam en de Landelijke Bijzondere Bijstandseenheid. Zij hebben de twee keukens op de afdeling gebruikt en ingericht als visitatieruimtes.
Klager heeft een klaagschrift ingediend waarin hij stelt dat medegedetineerden voorbijliepen en hem naakt zagen terwijl hij werd gevisiteerd in een afdelingskeuken. Op de beklagzitting vult klager aan dat er ook sprake was van cameratoezicht in de visitatieruimte. Tijdens de zitting bij de beroepscommissie heeft de directeur beaamd dat de camera’s aanstonden, maar dat er niet actief werd meegekeken. Klager klaagt hiermee over de wijze waarop de (collectieve) beslissing om hem te visiteren is uitgevoerd en is daarom terecht ontvangen in zijn beklag. De beklagcommissie heeft het beklag gegrond verklaard, omdat zij aannemelijk vond dat klager niet op een besloten plaats is gevisiteerd, waardoor (een) andere gedetineerde(n) zicht hebben (kunnen) gehad op klager.
Beoordelingskader
Visitatie betreft het onderzoek aan het lichaam. Op grond van artikel 29, vierde lid, van de Penitentiaire beginselenwet (Pbw) wordt het onderzoek aan het lichaam van de gedetineerde op een besloten plaats verricht. De beroepscommissie heeft eerder overwogen dat er sprake is van een besloten plaats als het een afzonderlijke ruimte betreft waarbij inkijken niet mogelijk is (zie RSJ 14 juni 2002, 02/0444/GA en 02/0455/GA).
Inhoudelijke beoordeling
In beklag heeft de directeur summier toegelicht hoe de afdelingskeukens waren ingericht voor de visitaties. In beroep heeft de directeur dit nader geconcretiseerd. De beroepscommissie acht op basis van de inlichtingen van de directeur het volgende aannemelijk geworden over de afdelingskeukens waarin de visitaties hebben plaatsgevonden:
-
De afdelingskeukens betreffen afgesloten ruimtes met elk een eigen deur. Deze deuren waren gesloten tijdens de visitaties;
-
Deze ruimtes worden vaker gebruikt voor soortgelijke spitacties;
-
Het zicht naar buiten is afgeschermd door middel van zonwering en afgeplakte ramen met zwarte vuilniszakken;
-
Er hingen beveiligingscamera’s in elk van de afdelingskeukens. Hierop werd niet actief toezicht uitgeoefend, maar deze stonden wel aan, zodat de beelden bij een incident konden worden teruggekeken.
Hoewel klager stelt dat medegedetineerden hem naakt zagen toen hij werd gevisiteerd, is naar het oordeel van de beroepscommissie onvoldoende aannemelijk geworden dat medegedetineerden tijdens het lopen langs de afdelingskeuken naar binnen konden kijken, aangezien de afdelingskeukens afgesloten ruimtes zijn die tevens afgeschermd waren met zonwering en zwarte vuilniszakken. Echter, gelet op het volgende leidt dit niet tot een gegrondverklaring van het beroep.
Er is gebleken dat in elke afdelingskeuken een camera hing die aanstond. De beroepscommissie stelt voorop dat een ernstige inbreuk op de privacy en integriteit van klager, zoals onderzoek aan lichaam en kleding, op gespannen voet staat met cameratoezicht (vergelijk RSJ 16 oktober 2012, 12/1853/JZ). Hoewel de beroepscommissie begrijpt dat er niet ‘live’ via de camera werd meegekeken omdat in dit geval geen actief cameratoezicht op de visitaties werd uitgeoefend, bestaat de mogelijkheid dat onbekende derden deze camerabeelden (op dat moment of op een later moment) bekijken. Dit maakt het dus mogelijk om vanuit een andere plek de (afgeschermde) ruimte in te kijken. De directeur had dit kunnen voorkomen door de camera’s af te plakken of de camera’s uit te zetten. Dit is echter niet gebeurd. Gegeven deze omstandigheden is de beroepscommissie van oordeel dat er geen sprake is van een besloten plaats. De visitatie van 17 februari 2025, die klager moest ondergaan, is daarmee in strijd met artikel 29, vierde lid, van de Pbw, niet op een besloten plaats verricht.
Gelet op het voorgaande is de beroepscommissie van oordeel dat de beklagcommissie het beklag terecht gegrond heeft verklaard, zij het om een andere reden. De beroepscommissie kan zich vinden in de toegekende tegemoetkoming. Het beroep zal daarom ongegrond worden verklaard.
4. De uitspraak
De beroepscommissie verklaart het beroep ongegrond en bevestigt de uitspraak van de beklagcommissie met wijziging van de gronden.
Deze uitspraak is op 22 april 2026 gedaan door de beroepscommissie, bestaande uit
mr. M. Iedema, voorzitter, mr. W.J.M. Fleskens en mr. S.C.M. Wouda-van Velzen, leden, bijgestaan door mr. S.J.S. Uiterweerd, secretaris.
secretaris voorzitter